Spółka cywilna jest popularną formą prowadzenia działalności gospodarczej w naszym kraju. Ponieważ spółka cywilna nie jest spółką handlową w rozumieniu przepisów kodeksu spółek handlowych, regulację w tej materii zawiera kodeks cywilny, tym samym nie podlega ona rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej.

1. Umowa spółki cywilnej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wspólnicy po przez umowę spółki cywilnej zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, a w szczególności przez wniesienie wkładów, przy czym, ustawodawca wskazuje także, by przedmiotowa umowa spółki cywilnej była sporządzona w formie pisemnej.

Umowa spółki cywilnej



 

Zatem zawarcie przedmiotowej umowy spółki cywilnej uznać należy za trwały stosunek o charakterze zobowiązaniowym powstałym między wspólnikami. Wspólnym celem gospodarczym dla którego powołuje się spółkę cywilną może być np. prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa czy osiąganie zysku. Ważną umowę spółki cywilnej można zawrzeć nawet ustnie. Ze względów praktycznych [dowodowych] wskazuje się w doktrynie je formę pisemną. Jeśli przedmiotem wkładu wspólnika spółki cywilnej będzie nieruchomość – t umowa spółki musi być sporządzona w formie aktu notarialnego. Umowa spółki cywilnej musi zawierać:

- wskazanie wspólników;
- określenie wspólnego celu gospodarczego,
- wyznaczenie sposobu dążenia wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, zazwyczaj przez wniesienie wkładów,

Są to elementy konieczne każdej umowy spółki cywilnej.

W celu rozliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych, należy zgłosić do urzędu skarbowego fakt zawarcia spółki cywilnej. Termin do zgłoszenia zawarcia umowy wynosi 14 dni.

2. Wspólnicy spółki cywilnej. Reprezentacja, prowadzenie spraw spółki. Odpowiedzialność.

Wspólnikami spółki cywilnej są zawsze tylko te osoby, które podpisały umowę spółki. Mogą to być osoby fizyczne, prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, lecz wyposażone w zdolność prawną, np. spółka jawna. Należy nadmieni, że brak jest przepisu ograniczającego liczbę wspólników spółki cywilnej. Spółka cywilna powstaje z chwilą zawarcia umowy. Warto podkreślić w tym miejscu, iż przedsiębiorcą nie jest spółka cywilna tylko wspólnik spółki cywilnej z osobna, który zobowiązany jest do zgłoszenia jej do ewidencji działalności gospodarczej. Zatem, każdy wspólnik – osoba fizyczna musi zgłosić prowadzenie działalności do ewidencji działalności gospodarczej.

Zgodnie z art. 861 kodeksu cywilnego, wkłady do spółki cywilnej obejmują: (a) wniesienie do spółki własności, (b) inne prawa albo (c) świadczenie usług.

W mysl przepisu par. 2 cytowanego art. 861 kc, domniemywa się, że wielkość wkładów wspólników spółki cywilnej mają jednakową wartość. Jednakże w przypadku ustalenia nierównej wartości wkładów, przewidywać tę możliwość musi umowa spółki, w której wspólnicy wyrażają na to zgodę. W przeciwnym przypadku, umowa spółki cywilnej będzie nieważna. Zgodnie z art. 863 kc z wniesionych wkładów przez wspólników oraz z wypracowanych zysków spółki powstaje majątek wspólników, który jest wspólny i do którego stosuje się przepisy o współwłasności łącznej. Zgodnie z art. 863 wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku ani udziałem w poszczególnych jego składnikach. W czasie trwania spółki nie ma też prawa domagać się podziału wspólnego majątku wspólników, o czym później.

Wspólnicy spółki cywilnej za zobowiązania spółki odpowiadają solidarnie. Ustawodawca wskazał zatem wszystkie zobowiązania spółki, jakie powstały w czasie jej działalności. Odpowiedzialność solidarna wszystkich wspólników spółki cywilnej polegać będzie na tym, że wierzyciel będzie mógł żądać całości lub części świadczenia od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek ze wspólników zwolni pozostałych, zgodnie z art. 366 kodeksu cywilnego. Zatem, solidarna odpowiedzialność wspólników polegać będzie na tym, że każdy będzie odpowiadał za wszystkie zobowiązania całym swoim majątkiem i to do pełnej ich wysokości. Dodatkowo wskazuje się, iż wierzyciel będzie miał prawo wyboru, z jakiego majątku chce zaspokoić swoje roszczenia: (a) z majątku spółki, (b) majątku wszystkich wspólników (c) niektórych z nich. Wspólnik spółki cywilnej, wstępujący do niej, nie odpowiada za zobowiązania, które powstały przed jego przystąpieniem do spółki. W sytuacji przeciwnej, gdy wspólnik występuje ze spółki, nadal ponosić on będzie odpowiedzialność za zobowiązania, które powstały, gdy był on jeszcze wspólnikiem tejże spółki.

Zgodnie z art. 865 kc każdy wspólnik spółki cywilnej jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Bez uprzedniej uchwały pozostałych wspólników może on prowadzić sprawy, nie przekraczające zakresu zwykłych czynności spółki. Jednak, gdyby którykolwiek ze wspólników sprzeciwił się prowadzeniu tej czynności zgodnie z art. 865 potrzebna jest uchwała pozostałych wspólników. Każdy wspólnik może także bez uprzedniej uchwały wspólników wykonywać czynności nagłe, których zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty.

Zgodnie z treścią art. 866 kodeksu cywilnego, każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę cywilną na zewnątrz. Prawo reprezentacji spółki przysługuje w takich granicach, w jakich prowadzi on jej sprawy. Prawo reprezentacji może zostać ograniczone odpowiednimi uregulowaniami w umowie spółki.

W myśl przepisu art. 867 kc każdy wspólnik spółki cywilnej jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu. W umowie spółki można jednak inaczej ustalić stosunek udziałów wspólników w zyskach i stratach. Można także zwolnic niektórych wspólników od udziału w stratach. Nie można natomiast wyłączyć któregokolwiek ze wspólników od udziału w zyskach.

Wspólnik spółki cywilnej może żądać podziału zysków dopiero po rozwiązaniu spółki. Jednakże gdy spółka zastałą zawarta na czas dłuższy, wspólnicy mogą żądać podziału i wypłaty zysku z końcem każdego roku obrachunkowego. Wątpliwości przysparza użyte w przepisie stwierdzenie „zawarta na czas dłuższy”, interpretować je należy tak, że spółka zawarta jest na czas dłuższy niż jeden rok obrachunkowy. Pamiętać należy, ż w przypadku rozwiązania spółki cywilnej przez sąd rozliczenie wspólników obejmuje także podział i wypłatę ewentualnych zysków za poprzednie okresy jej działania [uchwałą SN z 6 września 1996r. sygn. akt: III CZP 98/96, OSN 1996 Nr 12, poz. 159].

3. Rozwiązanie spółki cywilnej.

W sytuacji, kiedy spółka cywilna powstała na czas nie oznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić wypowiadając swój udział na 3 miesiące przed końcem danego roku obrachunkowego. Z ważnych powodów wspólnik może wypowiedzieć swój udział bez zachowania terminów wypowiedzenia chociażby spółka była zawarta na czas nie oznaczony. Zastrzeżenie przeciwne jest nieważne.

Występującemu wspólnikowi ze spółki cywilnej zwraca się w naturze rzeczy jakie wniósł do spółki do używania, oraz wypłaca się mu w pieniądzu wartość jego wkładu oznaczoną w umowie spółki, a w braku takiego oznaczenia wartość, którą wkład ten wniósł w chwili jego wniesienia. Nie podlega zwrotowi wartość wkładu polegająca na świadczeniu usług albo na używaniu przez spółkę rzeczy należących do wspólnika. Przedmiotowe rozliczenie o którym mowa powyżej następuje na dzień wystąpienia wspólnika ze spółki.

Zgodnie z treścią art. 870 kodeksu cywilnego sposobem rozwiązania spółki cywilnej jest również fakt, że jeśli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy została przeprowadzona bezskuteczna egzekucja z ruchomości wspólnika, jego wierzyciel osobisty, który uzyskał zajęcie praw przysługujących wspólnikowi na wypadek wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania, może wypowiedzieć jego udział w spółce na 3 miesiące naprzód, chociażby spółka była zawarta na czas oznaczony. Jeżeli umowa spółki przewiduje krótszy termin wypowiedzenia, wierzyciel może z tego terminu skorzystać.

Śmierć wspólnika spółki cywilnej, która ma więcej niż dwóch wspólników, nie stanowi przyczyny rozwiązania spółki. Zgodnie z treścią art. 872, w umowie zastrzec można ,że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki na jego miejsce. W takim wypadku powinni oni wskazać jedną osobę , która będzie wykonywała ich prawa. Do momentu, wskazania przez spadkobierców takiej osoby, wspólnicy mają prawo podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki.

Jeżeli mimo istnienia przewidzianych w umowie powodów rozwiązania spółki przewidzianych umową spółki cywilnej trwa ona nadal za zgodą wszystkich wspólników, poczytuje się ją za przedłużoną na czas nie oznaczony.

Spółka ulega także rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika.

Ostatnim sposobem rozwiązania spółki cywilnej jest rozwiązanie jej przez sąd, bowiem ważnych powodów każdy ze wspólników może żądać rozwiązania spółki przez sąd.

Od chwili rozwiązania spółki cywilnej stosuje się odpowiednio do wspólnego majątku wspólników przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Z majątku pozostałego po spłaceniu długów spółki, zwraca się wspólnikom ich wkłady , stosując odpowiednio przepisy o zwrocie wkładów w razie wystąpienia wspólnika [patrz wyżej]. Pozostałą nadwyżkę wspólnego majątku dzieli się między wspólników w takim stosunku w jaki uczestniczyli w zyskach spółki.

Pamiętać należy jeszcze o jednej ważnej kwestii. Mianowicie, zgodnie z treścią art. 26 pa. 4 ksh ustawodawca zobowiązał każdą spółkę cywilną, która osiąga obroty w okresie dwóch lat przewyższające 800.000 Euro, do obligatoryjnego przekształcenia takiej spółki w spółkę jawną.

Opracowała: Karolina Henka
Stan prawny na 1.12.2008r.